{"id":794,"date":"2018-12-15T11:50:00","date_gmt":"2018-12-15T09:50:00","guid":{"rendered":"https:\/\/jgf.org.za\/?page_id=794"},"modified":"2025-08-12T10:22:21","modified_gmt":"2025-08-12T08:22:21","slug":"wie-was-jakes-gerwel","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jgf.org.za\/af\/wie-was-jakes-gerwel\/","title":{"rendered":"Wie was Jakes Gerwel?","raw":"Wie was Jakes Gerwel?"},"content":{"rendered":"<p><strong>Jakes Gerwel (1946\u20132012)<\/strong><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Gert Johannes (Jakes) Gerwel is op 18 Januarie 1946 op Somerset-Oos in die Oos-Kaap gebore. Hy was een van tien kinders \u2013 ses seuns en vier dogters. Sy pa, wat in 1976 oorlede is, was \u2019n boer wat die plaas vir \u2019n wit boer bestuur het en ook vir homself geboer het op een van die eienaar se plase.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Jakes het nie verskriklike herinneringe van individuele vernederinge as gevolg van apartheid nie. Hy was gelukkig en kon nie gruwelstories daaroor opdis nie. \u201cOns het alleen op die plaas gewoon en die naaste bure was baie ver. My pa was verantwoordelik vir die boerdery. Dit was eintlik \u2019n beskutte en beskermde kinderlewe. Mense het my pa gerespekteer. Hy kom uit \u2019n ou, gevestigde familie van daardie gebied, gesiene mense wat nie die wrokkige onderskeid tussen wit en swart en bruin ervaar het nie.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">\u201cOns gesin het altyd geweet die politieke stelsel is verkeerd en dit sal eendag verander. Ons het van kleins af met die idee grootgeword: eendag as ons oorneem. My jongste sussie het altyd ges\u00ea: \u2018Ek wonder wie gaan dan met die aeroplanes ry as ons oorneem?\u2019\u201d (<em>Sarie<\/em>, 14 Januarie 1998)<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">En hy het verder vertel: \u201cJa, as ek my arm-pet wil opsit, dan k\u00e1n ek inderdaad. Ek kan nou (1994) terugskouend s\u00ea ons was arm, maar ons het dit nooit so ervaar nie. Ons het nie as arm of armoedige mense grootgeword nie. My pa het die plaas vir die eienaar bestuur. Hulle het alleen daar gebly. Ons het nooit grootgeword in daai onmiddellikheid van onderdrukking en dies meer nie. My kinderervaring was nie een van minderwaardigheid en verdrukking nie. In \u2019n sin was ons beskerm daarteen. Ek het nie \u2019n\u00a0<em>chip on the shoulder<\/em>\u00a0van kindertyd nie. Dis waarskynlik ook waarom ek nie \u2019n aggressiewe mens is nie.\u201d (<em>De Kat<\/em>, Augustus 1994)<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">As kind in die Kommadagga-streek in die Somerset-Oos-distrik het hy die idee gehad \u00e1lmal in die w\u00eareld praat Afrikaans, omdat dit die lingua franca van daardie gebied was. Dit was eers later dat hy van die minderheidstatus van Afrikaans bewus geraak het. (<em>Die Burger<\/em>, 10 September 2004)<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><a href=\"https:\/\/www.litnet.co.za\/skrywersalbum-jakes-gerwel\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Lees hier meer oor Jakes Gerwel in die ATKV|LitNet-Skrywersalbum.<\/a><\/p>\n<hr \/>\n<p><strong>Jakes Gerwel<br \/>\n<\/strong>deur Jason Lloyd<\/p>\n<p>Gert Johannes Gerwel, beter bekend as Jakes Gerwel, is op 18 Januarie 1946 op die plaas Malvern, 64\u00a0km vanaf Somerset-Oos in die Oos-Kaap, gebore. Di\u00e9 plaas is 27\u00a0km vanaf die Kommadagga-spoorwegstasie en 6\u00a0km vanaf die plaasskooltjie Bracefield Prim\u00ear waar Gerwel, sy ses broers en drie susters hul skoolloopbaan begin het.<\/p>\n<p>Gerwel se ouers, John (1904\u20131975) en Sarah (1913\u20131976) Gerwel, het op Malvern gebly en gewerk as plaasarbeiders en dit was hulle wat Bracefield Prim\u00eare Skool begin het.<\/p>\n<p>Sy ho\u00ebrskooljare het Gerwel op Uitenhage (by Dower Kollege) en in Port Elizabeth (by Paterson Ho\u00ebrskool) waar hy gematrikuleer het, deurgebring.<\/p>\n<p>Gerwel het aan die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK) studeer en in 1967 \u2019n BA in Afrikaans en Nederlands en Sosiologie\u00a0<em>cum laude<\/em>\u00a0verwerf. Sy BA honneurs in Afrikaans en Nederlands, ook\u00a0<em>cum laude<\/em>, het in 1968 gevolg.<\/p>\n<p>In 1971 het hy die Lisensiaat in Germaanse Filologie aan die Vrije Universiteit Brussel (VUB) in Belgi\u00eb verwerf waar hy ook \u2019n doktorsgraad in letterkunde en filosofie (D.Litt. et Phil.\u00a0<em>magna cum laude<\/em>) in 1979 voltooi het.<\/p>\n<p>Jakes Gerwel het dertien eredoktorsgrade van universiteite in Suid-Afrika en w\u00eareldwyd ontvang:<\/p>\n<ul>\n<li>1986: Doktor in die Geesteswetenskappe\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Clark Kollege, Atlanta<\/li>\n<li>1990: Doktor in die Geesteswetenskappe\u00a0<em>honoris causa<\/em>, City Kollege, City Universiteit van New York<\/li>\n<li>1995: Doktor in die Letterkunde\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Universiteit van Kaapstad<\/li>\n<li>1995: Doktor in die Regte\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Universiteit van Wes-Kaapland<\/li>\n<li>1998: Doktor in die Regte\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Rhodes Universiteit<\/li>\n<li>2001: Doktor in die Regte\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Universiteit van die Witwatersrand<\/li>\n<li>2002: Doktor in die Regte\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Universiteit van Natal<\/li>\n<li>2002: Doktor in die Geesteswetenskappe\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Universiteit van Missouri-Columbia<\/li>\n<li>2002: Doktor in die Geesteswetenskappe\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Stellenbosch Universiteit<\/li>\n<li>2004: Doktor in die Filosofie\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Universiteit van die Vrystaat<\/li>\n<li>2005: Doktor in die Letterkunde\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Universiteit van Pretoria<\/li>\n<li>2008: Doktor in die Letterkunde\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Nelson Mandela Metropolitaanse Universiteit<\/li>\n<li>2012: Doktor in die Regte\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Monash Universiteit<\/li>\n<\/ul>\n<p>Gerwel se loopbaan het begin deur onder meer Afrikaans te onderrig en hy sou in 1972 \u2019n lektor en ook later professor in Afrikaanse en Nederlandse letterkunde aan die UWK word. So het hy dan as onderwyser vir drie maande by sy Alma Mater, Bracefield Prim\u00ear, onderrig terwyl hy ook intussen sy pa, John, met die boerdery op die plaas gehelp het. Hy het ook destyds klas gegee by die Dower Onderwyskollege in Port Elizabeth.<\/p>\n<p>Sy formele loopbaan het begin toe Gerwel in 1969 as \u2019n Afrikaanse lektor by die destydse Hewat Onderwyskollege in Athlone in Kaapstad begin het. Gerwel het in 1972 vir slegs ses maande by die Ho\u00ebrskool Grassy Park as \u2019n Afrikaansonderwyser gewerk. In Julie 1972 het hy as lektor in Afrikaanse en Nederlandse letterkunde by UWK aangesluit en is presies vier jaar daarna in Julie 1976 tot senior lektor bevorder.<\/p>\n<p>Gerwel is in 1980 tot professor en hoof van die departement Afrikaans en Nederlands bevorder. In 1982 het hy die dekaan van die Fakulteit Lettere en Wysbegeerte geword.<\/p>\n<p>Gerwel het die Departement Afrikaans en Nederlands by UWK uitgebou tot die grootste daarvan aan \u2019n Suid-Afrikaanse universiteit \u2013 en dit in \u2019n tydperk toe daar in die radikale bruin gemeenskap intense verset en weerstand teen Afrikaans as die \u201ctaal van die verdrukker\u201d was.<\/p>\n<p>In 1987 het hy rektor en vise-kanselier van sy Alma Mater UWK geword, maar het voor hierdie aanstelling reeds bekendheid verwerf in die sewentigerjare as vaandeldraer van Steve Biko se swartbewussynsdenke.<\/p>\n<p>As UWK-rektor het hy di\u00e9 instelling in die \u201cintellektuele tuiste van linkse politiek\u201d omskep en sodoende is die anti-apartheidstryd onder sy leiding op kampus verskerp. Gerwel is deur studente uitgewys en geloof as die man wat tussen hulle en die Casspirs gestaan het.<\/p>\n<p>Tussen Mei 1994 en Junie 1999 het Gerwel gedien as direkteur-generaal van oudpresident Nelson Mandela se kantoor en sekretaris van die kabinet. Vir Madiba was hy ook hoof toespraakskrywer, invloedryke vriend, raadgewer en vertroueling.<\/p>\n<p>Gerwel het \u2019n groot rol gespeel om die oorgang van apartheid na \u2019n grondwetlike demokrasie te bestuur en het respek afgedwing in plaaslike sowel as internasionale regeringskringe. Gerwel was lid van verskeie regerings- en kabinetskomitees, voorsitter van die Staande Komitee van Senior Amptenare van die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap (SADC) en \u2019n presidensi\u00eble gesant op verskeie internasionale missies. Hy was onder andere Mandela se gesant en onderhandelaar om die twee verdagtes van die Lockerbie-vliegramp uit te lewer. Hiervoor is Gerwel deur Madiba in 1999 vereer met die Orde van die Suiderkruis: Goud.<\/p>\n<p>Gerwel was \u2019n groot rolspeler in akademiese kringe. Hy was byvoorbeeld kanselier van Rhodes Universiteit, ere-professor in geesteswetenskappe aan die Universiteit van Pretoria en ook uitgelese professor en bekle\u00ebr van die Nelson Mandela-leerstoel in Geesteswetenskappe aan die UWK.<\/p>\n<p>Ook in die privaatsektor het Gerwel invloed uitgeoefen deur die posisies wat hy beklee het. Gerwel was nie-uitvoerende voorsitter van Media24, Aurecon, Brimstone Beleggings, Life Healthcare, die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL), Africon en die Uitvoerkredietversekeringskorporasie (ECIC). Hy was ook nie-uitvoerende direkteur van Naspers, Old Mutual, Goldfields, Distell, Educor, Viva Afrika, OMGA Conversion Trust, Ipostel Beperk, Krieket Suid-Afrika en die Westelike Provinsie Krieket Unie.<\/p>\n<p>Hy het ook gedien op die internasionale adviespaneel van die Independent-groep onder die destydse voorsitterskap van die Ierse besigheidsman Tony O\u2019Reilly. Hierdie paneel het mense ingesluit het soos die voormalige Kanadese eerste minister Brian Mulroney; David Dinkins, voormalige burgemeester van New York; Peter Mandelson, voormalige Britse kabinetslid en Ben Bradlee, redakteur van\u00a0<em>The Washington Post<\/em>\u00a0tydens die Watergate-skandaal.<\/p>\n<p>Bekend vir sy fyn oordeelsvermo\u00eb het Gerwel se dinamiese leierskap wyd uitgekring. Hy was die voorsitter van die raad van trustees van die Nelson Mandela Stigting, Mandela Rhodes Stigting, Allan Gray Orbis Stigting, die Instituut vir Geregtigheid en Versoening (IJR), Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing (RGN), die Afrika-sentrum vir die Konstruktiewe Oplossing van Dispute (ACCORD), die Instituut vir \u2019n Demokratiese Alternatief vir Suid-Afrika (IDASA, later die Instituut vir \u2019n Demokratiese Afrika), Gelyke Geleenthede Stigting (EOF), Sentrum vir Loopbaannavorsing en -informasie (CRIC), Nasionale Opvoedingsbeleidondersoek (1990-1992) en hy was ondervoorsitter van die Vredesparkestigting (PPF).<\/p>\n<p>Hy was \u2019n trustee van die Mauerberger Stigtingfonds, Kagiso Trust, Gemeenskapsagentskap vir Maatskaplike Ondersoek (CASE), Phoenix Settlement Trust,\u00a0<em>Die Suid-Afrikaan<\/em>, Suid-Afrikaanse Publikasietrust en die Sentrum vir Onderwysbeleidontwikkeling, -evaluasie en -bestuur (CEPD).<\/p>\n<p>Gerwel was \u2019n lid van die Maatschappij der Nederlandse Letterkunde (MdNL), die Akademie vir Wetenskap van Suid-Afrika (ASSAf) en hy het gedien op die redaksionele adviespaneel van Siyaya en die Nasionale Onderwys- en Opleidingsforum (NETF) asook op die internasionale akademiese komitee van die Oxford Sentrum vir Islamitiese Studies (OCIS).<\/p>\n<p>Hy was stigter en voorsitter van die Suidoosterfees en ook voorsitter van die Blue Crane Ontwikkelingsagentskap in Somerset-Oos.<\/p>\n<p>Tussen 1992 en 1993 was Gerwel onder meer ondervoorsitter en ook voorsitter van die Komitee van Universiteitshoofde.<\/p>\n<p>Op die politieke front was Gerwel in 1992 \u2019n verkose lid van die Wes-Kaapse streek uitvoerende komitee (SUK) van die ANC. Tussen 1991 en 1993 het hy op die onderwyskomitee van die ANC gedien en was ook onderwysadviseur vir die Suid-Afrikaanse Studente-organisasie (SASO) tussen 1972 en 1977.<\/p>\n<p>Gerwel was in 1987 lid van die historiese afvaardiging wat met lede van die ANC wat op daardie tydstip in ballingskap was in Dakar in Senegal vergader het. Bekendes van weerskante wat aan di\u00e9 gesprek deelgeneem het, sluit onder andere Thabo Mbeki, Pallo Jordan, Frederick van Zyl Slabbert, Franklin Sonn, Breyten Breytenbach, Andr\u00e9 Brink en Randall van den Heever in.<\/p>\n<p>Gerwel is in 2001 deur Prof. Kader Asmal, destydse Minister van Onderwys, aangestel as voorsitter van die Gerwel-kommissie van ondersoek na die status van Afrikaans as tersi\u00eare onderrigtaal op universiteit. Bekendes soos professore Hein Willemse, Willie Esterhuyse, Njabulo Ndebele, dr. Christa van Louw en die digter, Antjie Krog, het op di\u00e9 informele komitee gedien. Di\u00e9 kommissie se aanbevelings dat twee universiteite (een in die noorde en een in die suide) toegewys word om Afrikaans as akademiese taal te ontwikkel en te bevorder, is nooit ge\u00efmplementeer nie.<\/p>\n<p>In 1999 is die vryheid van Somerset-Oos aan Gerwel deur die plaaslike oorgangsraad van di\u00e9 dorp aan hom toegeken, maar hy het \u2019n voorstel dat Charles-straat se naam op di\u00e9 dorp verander moet word en na hom vernoem word, van die hand gewys. Dit was om konflik te vermy nadat die voorgestelde naamsverandering negatiewe reaksie ontlok het.<\/p>\n<p>In 2015 het die Stad Kaapstad Vanguardrylaan amptelik na Jakes Gerwelrylaan hernoem.<\/p>\n<p>Gerwel het hom as liter\u00eare kritikus en uitnemende vakkundige van die letterkunde onderskei as \u2019n besonderse fyn leser en ontleder van ingewikkelde liter\u00eare tekste wanneer hy in boekresensies en geskrifte oor die letterkunde uiting gegee het oor skrywers se werk. Soveel so dat die nou ontslape skrywer Andr\u00e9 Brink ges\u00ea het, \u201cJakes was een van die skerpste literatuurkenners met wie ek ooit te doen gekry het.\u201d<\/p>\n<p>Gerwel het geglo in die aanwesigheid van die sosiale bewustheid in die estetiese omgang met die letterkunde, veral om die mensgemaakte lyding van \u201cdie ander\u201d \u2013 die voorheen benadeeldes \u2013 te belig.<\/p>\n<p>Tussen 1999 en 2012 het Gerwel \u2019n maandelikse rubriek vir\u00a0<em>Rapport<\/em>\u00a0geskryf. Hy het altyd sy rubrieke argumentatief en ruim van denke ontwikkel. Tim du Plessis, oudredakteur van\u00a0<em>Rapport<\/em>, het in \u2019n rubriek Gerwel beskryf as die\u00a0<em>primus inter pares<\/em>\u00a0van\u00a0<em>Rapport<\/em>\u00a0se rubriekskrywers: \u201cHy is \u2019n fyn mens. Nog fyner is sy omgang met woorde. Elkeen van sy rubrieke het altyd \u2019n paar sinne en klompie woorde in die liga van \u2018ek wens ek het daardie sin aanmekaar getimmer, of daardie woord gevind of geskep\u2019\u201d.<\/p>\n<p>Gerwel se deurlopende tema in sy rubrieke was hoe ons die openbare gesprek met en oor mekaar voer. Hy het altyd in sy rubrieke soos volg beklemtoon: \u201cdie wyse waarop ons van en met mekaar praat, is tekenend van en vormend vir die patrone van saamleef in hierdie veranderende samelewing wat homself in soveel opsigte nog moet vind en definieer\u201d.<\/p>\n<p><strong>Gerwel se eretoekenings sluit die volgende in:<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>1995: Vlaamse Gemeenskapsprys: Johan Fleerackers, vir besondere verdienste op kultuurgebied, saam met Prof. Elize Botha<\/li>\n<li>1999: Orde van die Suiderkruis: Goud, oorhandig deur Pres. Nelson Mandela<\/li>\n<li>1999: Die Orde van Koning Abdoelaziz: Ministersrang, oorhandig deur Kroonprins Abdoellah van Saoedi-Arabi\u00eb<\/li>\n<li>1999: Kolonel Moeammar Ghaddafi van Libi\u00eb se Orde van Goeie Dade<\/li>\n<li>1999: Vryheid van Somerset-Oos, van die plaaslike oorgangsraad van Somerset-Oos<\/li>\n<li>2003: Orde van die Disa: Offisiersklas, van die Provinsie van die Wes-Kaap<\/li>\n<li>2007: Erelidmaatskap van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>Publikasies:<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li><em>Literatuur en Apartheid: konsepsies van \u201cgekleurdes\u201d in die Afrikaanse roman tot 1948.\u00a0<\/em>Kasselsvlei: Kampen.<\/li>\n<li><em>Swart Afrikaanse skrywers: Verslag van \u2019n simposium gehou by die Universiteit van Wes-Kaapland, Bellville op 26\u201127 April 1985<\/em>. Bellville: Universiteit van Wes-Kaapland. (Saam met Julian F. Smith, Alwyn van Gensen en Hein Willemse as mede-redakteurs)<\/li>\n<li><em>Crossing over: Stories for a new South Africa.\u00a0<\/em>Kaapstad: Kwela. (Met Linda Rode as medesamesteller)<\/li>\n<li><em>Keerpunt: Stories vir \u2019n nuwe Suid-Afrika.\u00a0<\/em>Kaapstad: Kwela. (Met Linda Rode as medesamesteller)<\/li>\n<li><em>In the rapids: New South African stories.\u00a0<\/em>Kaapstad: Kwela. (Met Linda Rode as medesamesteller)<\/li>\n<li><em>Stroomversnelling: Nuwe Suid-Afrikaanse stories.<\/em>Kaapstad: Kwela. (Met Linda Rode as medesamesteller)<\/li>\n<li>Eindes, eindigheid, einder: Gedagtes by N.P. van Wyk Louw en Karel Schoeman (D.F. Malherbe-gedenklesing nr. 23)<em>. Acta Varia<\/em>. 1:1\u20139<em>.<\/em><\/li>\n<li><em>Grape: Stories of the Vineyards in South Africa \u2011 From slavery to BEE 1652\u20132011<\/em>. Kaapstad: Tafelberg. (Met Jeanne Viall en Wilmot James as medesamestellers)<\/li>\n<\/ul>\n<p>Jakes Gerwel is op 28 November 2012 op ses-en-sestig n\u00e1 \u2019n hartomleidingsoperasie in die Netcare Kuilsrivier Hospitaal oorlede.<\/p>\n<p><strong>Geskryf deur Jason Lloyd, 2018<\/strong><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-826\" src=\"https:\/\/jgf.org.za\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/jason2_Fotor.jpg\" alt=\"\" width=\"280\" height=\"280\" srcset=\"https:\/\/jgf.org.za\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/jason2_Fotor.jpg 280w, https:\/\/jgf.org.za\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/jason2_Fotor-200x200.jpg 200w\" sizes=\"auto, (max-width: 280px) 100vw, 280px\" \/><\/p>\n<p>Jason Lloyd is \u2019n gereelde sosiopolitieke kommentator op die radio en \u2019n vryskutmenings- en rubriekskrywer. Hy is \u2019n staatsamptenaar en voormalige joernalis wat, onder andere, as kommunikasiebestuurder (2009\u20132013) vir die Oos-Kaapse Departement van Vervoer en Openbare Werke gewerk het. Hy het ook tussen 2004 en 2005 as adjunkdirekteur: media en parlement\u00eare skakeling (woordvoerder) vir \u2019n vorige Oos-Kaapse minister van finansies gewerk. Hy het aan die Nelson Mandela Universiteit studeer.<\/p>\n","protected":false,"raw":"<strong>Jakes Gerwel (1946\u20132012)<\/strong>\r\n<p style=\"font-weight: 400;\">Gert Johannes (Jakes) Gerwel is op 18 Januarie 1946 op Somerset-Oos in die Oos-Kaap gebore. Hy was een van tien kinders \u2013 ses seuns en vier dogters. Sy pa, wat in 1976 oorlede is, was \u2019n boer wat die plaas vir \u2019n wit boer bestuur het en ook vir homself geboer het op een van die eienaar se plase.<\/p>\r\n<p style=\"font-weight: 400;\">Jakes het nie verskriklike herinneringe van individuele vernederinge as gevolg van apartheid nie. Hy was gelukkig en kon nie gruwelstories daaroor opdis nie. \u201cOns het alleen op die plaas gewoon en die naaste bure was baie ver. My pa was verantwoordelik vir die boerdery. Dit was eintlik \u2019n beskutte en beskermde kinderlewe. Mense het my pa gerespekteer. Hy kom uit \u2019n ou, gevestigde familie van daardie gebied, gesiene mense wat nie die wrokkige onderskeid tussen wit en swart en bruin ervaar het nie.<\/p>\r\n<p style=\"font-weight: 400;\">\u201cOns gesin het altyd geweet die politieke stelsel is verkeerd en dit sal eendag verander. Ons het van kleins af met die idee grootgeword: eendag as ons oorneem. My jongste sussie het altyd ges\u00ea: \u2018Ek wonder wie gaan dan met die aeroplanes ry as ons oorneem?\u2019\u201d (<em>Sarie<\/em>, 14 Januarie 1998)<\/p>\r\n<p style=\"font-weight: 400;\">En hy het verder vertel: \u201cJa, as ek my arm-pet wil opsit, dan k\u00e1n ek inderdaad. Ek kan nou (1994) terugskouend s\u00ea ons was arm, maar ons het dit nooit so ervaar nie. Ons het nie as arm of armoedige mense grootgeword nie. My pa het die plaas vir die eienaar bestuur. Hulle het alleen daar gebly. Ons het nooit grootgeword in daai onmiddellikheid van onderdrukking en dies meer nie. My kinderervaring was nie een van minderwaardigheid en verdrukking nie. In \u2019n sin was ons beskerm daarteen. Ek het nie \u2019n\u00a0<em>chip on the shoulder<\/em>\u00a0van kindertyd nie. Dis waarskynlik ook waarom ek nie \u2019n aggressiewe mens is nie.\u201d (<em>De Kat<\/em>, Augustus 1994)<\/p>\r\n<p style=\"font-weight: 400;\">As kind in die Kommadagga-streek in die Somerset-Oos-distrik het hy die idee gehad \u00e1lmal in die w\u00eareld praat Afrikaans, omdat dit die lingua franca van daardie gebied was. Dit was eers later dat hy van die minderheidstatus van Afrikaans bewus geraak het. (<em>Die Burger<\/em>, 10 September 2004)<\/p>\r\n<p style=\"font-weight: 400;\"><a href=\"https:\/\/www.litnet.co.za\/skrywersalbum-jakes-gerwel\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Lees hier meer oor Jakes Gerwel in die ATKV|LitNet-Skrywersalbum.<\/a><\/p>\r\n\r\n\r\n<hr \/>\r\n\r\n<strong>Jakes Gerwel\r\n<\/strong>deur Jason Lloyd\r\n\r\nGert Johannes Gerwel, beter bekend as Jakes Gerwel, is op 18 Januarie 1946 op die plaas Malvern, 64\u00a0km vanaf Somerset-Oos in die Oos-Kaap, gebore. Di\u00e9 plaas is 27\u00a0km vanaf die Kommadagga-spoorwegstasie en 6\u00a0km vanaf die plaasskooltjie Bracefield Prim\u00ear waar Gerwel, sy ses broers en drie susters hul skoolloopbaan begin het.\r\n\r\nGerwel se ouers, John (1904\u20131975) en Sarah (1913\u20131976) Gerwel, het op Malvern gebly en gewerk as plaasarbeiders en dit was hulle wat Bracefield Prim\u00eare Skool begin het.\r\n\r\nSy ho\u00ebrskooljare het Gerwel op Uitenhage (by Dower Kollege) en in Port Elizabeth (by Paterson Ho\u00ebrskool) waar hy gematrikuleer het, deurgebring.\r\n\r\nGerwel het aan die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK) studeer en in 1967 \u2019n BA in Afrikaans en Nederlands en Sosiologie\u00a0<em>cum laude<\/em>\u00a0verwerf. Sy BA honneurs in Afrikaans en Nederlands, ook\u00a0<em>cum laude<\/em>, het in 1968 gevolg.\r\n\r\nIn 1971 het hy die Lisensiaat in Germaanse Filologie aan die Vrije Universiteit Brussel (VUB) in Belgi\u00eb verwerf waar hy ook \u2019n doktorsgraad in letterkunde en filosofie (D.Litt. et Phil.\u00a0<em>magna cum laude<\/em>) in 1979 voltooi het.\r\n\r\nJakes Gerwel het dertien eredoktorsgrade van universiteite in Suid-Afrika en w\u00eareldwyd ontvang:\r\n<ul>\r\n \t<li>1986: Doktor in die Geesteswetenskappe\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Clark Kollege, Atlanta<\/li>\r\n \t<li>1990: Doktor in die Geesteswetenskappe\u00a0<em>honoris causa<\/em>, City Kollege, City Universiteit van New York<\/li>\r\n \t<li>1995: Doktor in die Letterkunde\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Universiteit van Kaapstad<\/li>\r\n \t<li>1995: Doktor in die Regte\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Universiteit van Wes-Kaapland<\/li>\r\n \t<li>1998: Doktor in die Regte\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Rhodes Universiteit<\/li>\r\n \t<li>2001: Doktor in die Regte\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Universiteit van die Witwatersrand<\/li>\r\n \t<li>2002: Doktor in die Regte\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Universiteit van Natal<\/li>\r\n \t<li>2002: Doktor in die Geesteswetenskappe\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Universiteit van Missouri-Columbia<\/li>\r\n \t<li>2002: Doktor in die Geesteswetenskappe\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Stellenbosch Universiteit<\/li>\r\n \t<li>2004: Doktor in die Filosofie\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Universiteit van die Vrystaat<\/li>\r\n \t<li>2005: Doktor in die Letterkunde\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Universiteit van Pretoria<\/li>\r\n \t<li>2008: Doktor in die Letterkunde\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Nelson Mandela Metropolitaanse Universiteit<\/li>\r\n \t<li>2012: Doktor in die Regte\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Monash Universiteit<\/li>\r\n<\/ul>\r\nGerwel se loopbaan het begin deur onder meer Afrikaans te onderrig en hy sou in 1972 \u2019n lektor en ook later professor in Afrikaanse en Nederlandse letterkunde aan die UWK word. So het hy dan as onderwyser vir drie maande by sy Alma Mater, Bracefield Prim\u00ear, onderrig terwyl hy ook intussen sy pa, John, met die boerdery op die plaas gehelp het. Hy het ook destyds klas gegee by die Dower Onderwyskollege in Port Elizabeth.\r\n\r\nSy formele loopbaan het begin toe Gerwel in 1969 as \u2019n Afrikaanse lektor by die destydse Hewat Onderwyskollege in Athlone in Kaapstad begin het. Gerwel het in 1972 vir slegs ses maande by die Ho\u00ebrskool Grassy Park as \u2019n Afrikaansonderwyser gewerk. In Julie 1972 het hy as lektor in Afrikaanse en Nederlandse letterkunde by UWK aangesluit en is presies vier jaar daarna in Julie 1976 tot senior lektor bevorder.\r\n\r\nGerwel is in 1980 tot professor en hoof van die departement Afrikaans en Nederlands bevorder. In 1982 het hy die dekaan van die Fakulteit Lettere en Wysbegeerte geword.\r\n\r\nGerwel het die Departement Afrikaans en Nederlands by UWK uitgebou tot die grootste daarvan aan \u2019n Suid-Afrikaanse universiteit \u2013 en dit in \u2019n tydperk toe daar in die radikale bruin gemeenskap intense verset en weerstand teen Afrikaans as die \u201ctaal van die verdrukker\u201d was.\r\n\r\nIn 1987 het hy rektor en vise-kanselier van sy Alma Mater UWK geword, maar het voor hierdie aanstelling reeds bekendheid verwerf in die sewentigerjare as vaandeldraer van Steve Biko se swartbewussynsdenke.\r\n\r\nAs UWK-rektor het hy di\u00e9 instelling in die \u201cintellektuele tuiste van linkse politiek\u201d omskep en sodoende is die anti-apartheidstryd onder sy leiding op kampus verskerp. Gerwel is deur studente uitgewys en geloof as die man wat tussen hulle en die Casspirs gestaan het.\r\n\r\nTussen Mei 1994 en Junie 1999 het Gerwel gedien as direkteur-generaal van oudpresident Nelson Mandela se kantoor en sekretaris van die kabinet. Vir Madiba was hy ook hoof toespraakskrywer, invloedryke vriend, raadgewer en vertroueling.\r\n\r\nGerwel het \u2019n groot rol gespeel om die oorgang van apartheid na \u2019n grondwetlike demokrasie te bestuur en het respek afgedwing in plaaslike sowel as internasionale regeringskringe. Gerwel was lid van verskeie regerings- en kabinetskomitees, voorsitter van die Staande Komitee van Senior Amptenare van die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap (SADC) en \u2019n presidensi\u00eble gesant op verskeie internasionale missies. Hy was onder andere Mandela se gesant en onderhandelaar om die twee verdagtes van die Lockerbie-vliegramp uit te lewer. Hiervoor is Gerwel deur Madiba in 1999 vereer met die Orde van die Suiderkruis: Goud.\r\n\r\nGerwel was \u2019n groot rolspeler in akademiese kringe. Hy was byvoorbeeld kanselier van Rhodes Universiteit, ere-professor in geesteswetenskappe aan die Universiteit van Pretoria en ook uitgelese professor en bekle\u00ebr van die Nelson Mandela-leerstoel in Geesteswetenskappe aan die UWK.\r\n\r\nOok in die privaatsektor het Gerwel invloed uitgeoefen deur die posisies wat hy beklee het. Gerwel was nie-uitvoerende voorsitter van Media24, Aurecon, Brimstone Beleggings, Life Healthcare, die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL), Africon en die Uitvoerkredietversekeringskorporasie (ECIC). Hy was ook nie-uitvoerende direkteur van Naspers, Old Mutual, Goldfields, Distell, Educor, Viva Afrika, OMGA Conversion Trust, Ipostel Beperk, Krieket Suid-Afrika en die Westelike Provinsie Krieket Unie.\r\n\r\nHy het ook gedien op die internasionale adviespaneel van die Independent-groep onder die destydse voorsitterskap van die Ierse besigheidsman Tony O\u2019Reilly. Hierdie paneel het mense ingesluit het soos die voormalige Kanadese eerste minister Brian Mulroney; David Dinkins, voormalige burgemeester van New York; Peter Mandelson, voormalige Britse kabinetslid en Ben Bradlee, redakteur van\u00a0<em>The Washington Post<\/em>\u00a0tydens die Watergate-skandaal.\r\n\r\nBekend vir sy fyn oordeelsvermo\u00eb het Gerwel se dinamiese leierskap wyd uitgekring. Hy was die voorsitter van die raad van trustees van die Nelson Mandela Stigting, Mandela Rhodes Stigting, Allan Gray Orbis Stigting, die Instituut vir Geregtigheid en Versoening (IJR), Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing (RGN), die Afrika-sentrum vir die Konstruktiewe Oplossing van Dispute (ACCORD), die Instituut vir \u2019n Demokratiese Alternatief vir Suid-Afrika (IDASA, later die Instituut vir \u2019n Demokratiese Afrika), Gelyke Geleenthede Stigting (EOF), Sentrum vir Loopbaannavorsing en -informasie (CRIC), Nasionale Opvoedingsbeleidondersoek (1990-1992) en hy was ondervoorsitter van die Vredesparkestigting (PPF).\r\n\r\nHy was \u2019n trustee van die Mauerberger Stigtingfonds, Kagiso Trust, Gemeenskapsagentskap vir Maatskaplike Ondersoek (CASE), Phoenix Settlement Trust,\u00a0<em>Die Suid-Afrikaan<\/em>, Suid-Afrikaanse Publikasietrust en die Sentrum vir Onderwysbeleidontwikkeling, -evaluasie en -bestuur (CEPD).\r\n\r\nGerwel was \u2019n lid van die Maatschappij der Nederlandse Letterkunde (MdNL), die Akademie vir Wetenskap van Suid-Afrika (ASSAf) en hy het gedien op die redaksionele adviespaneel van Siyaya en die Nasionale Onderwys- en Opleidingsforum (NETF) asook op die internasionale akademiese komitee van die Oxford Sentrum vir Islamitiese Studies (OCIS).\r\n\r\nHy was stigter en voorsitter van die Suidoosterfees en ook voorsitter van die Blue Crane Ontwikkelingsagentskap in Somerset-Oos.\r\n\r\nTussen 1992 en 1993 was Gerwel onder meer ondervoorsitter en ook voorsitter van die Komitee van Universiteitshoofde.\r\n\r\nOp die politieke front was Gerwel in 1992 \u2019n verkose lid van die Wes-Kaapse streek uitvoerende komitee (SUK) van die ANC. Tussen 1991 en 1993 het hy op die onderwyskomitee van die ANC gedien en was ook onderwysadviseur vir die Suid-Afrikaanse Studente-organisasie (SASO) tussen 1972 en 1977.\r\n\r\nGerwel was in 1987 lid van die historiese afvaardiging wat met lede van die ANC wat op daardie tydstip in ballingskap was in Dakar in Senegal vergader het. Bekendes van weerskante wat aan di\u00e9 gesprek deelgeneem het, sluit onder andere Thabo Mbeki, Pallo Jordan, Frederick van Zyl Slabbert, Franklin Sonn, Breyten Breytenbach, Andr\u00e9 Brink en Randall van den Heever in.\r\n\r\nGerwel is in 2001 deur Prof. Kader Asmal, destydse Minister van Onderwys, aangestel as voorsitter van die Gerwel-kommissie van ondersoek na die status van Afrikaans as tersi\u00eare onderrigtaal op universiteit. Bekendes soos professore Hein Willemse, Willie Esterhuyse, Njabulo Ndebele, dr. Christa van Louw en die digter, Antjie Krog, het op di\u00e9 informele komitee gedien. Di\u00e9 kommissie se aanbevelings dat twee universiteite (een in die noorde en een in die suide) toegewys word om Afrikaans as akademiese taal te ontwikkel en te bevorder, is nooit ge\u00efmplementeer nie.\r\n\r\nIn 1999 is die vryheid van Somerset-Oos aan Gerwel deur die plaaslike oorgangsraad van di\u00e9 dorp aan hom toegeken, maar hy het \u2019n voorstel dat Charles-straat se naam op di\u00e9 dorp verander moet word en na hom vernoem word, van die hand gewys. Dit was om konflik te vermy nadat die voorgestelde naamsverandering negatiewe reaksie ontlok het.\r\n\r\nIn 2015 het die Stad Kaapstad Vanguardrylaan amptelik na Jakes Gerwelrylaan hernoem.\r\n\r\nGerwel het hom as liter\u00eare kritikus en uitnemende vakkundige van die letterkunde onderskei as \u2019n besonderse fyn leser en ontleder van ingewikkelde liter\u00eare tekste wanneer hy in boekresensies en geskrifte oor die letterkunde uiting gegee het oor skrywers se werk. Soveel so dat die nou ontslape skrywer Andr\u00e9 Brink ges\u00ea het, \u201cJakes was een van die skerpste literatuurkenners met wie ek ooit te doen gekry het.\u201d\r\n\r\nGerwel het geglo in die aanwesigheid van die sosiale bewustheid in die estetiese omgang met die letterkunde, veral om die mensgemaakte lyding van \u201cdie ander\u201d \u2013 die voorheen benadeeldes \u2013 te belig.\r\n\r\nTussen 1999 en 2012 het Gerwel \u2019n maandelikse rubriek vir\u00a0<em>Rapport<\/em>\u00a0geskryf. Hy het altyd sy rubrieke argumentatief en ruim van denke ontwikkel. Tim du Plessis, oudredakteur van\u00a0<em>Rapport<\/em>, het in \u2019n rubriek Gerwel beskryf as die\u00a0<em>primus inter pares<\/em>\u00a0van\u00a0<em>Rapport<\/em>\u00a0se rubriekskrywers: \u201cHy is \u2019n fyn mens. Nog fyner is sy omgang met woorde. Elkeen van sy rubrieke het altyd \u2019n paar sinne en klompie woorde in die liga van \u2018ek wens ek het daardie sin aanmekaar getimmer, of daardie woord gevind of geskep\u2019\u201d.\r\n\r\nGerwel se deurlopende tema in sy rubrieke was hoe ons die openbare gesprek met en oor mekaar voer. Hy het altyd in sy rubrieke soos volg beklemtoon: \u201cdie wyse waarop ons van en met mekaar praat, is tekenend van en vormend vir die patrone van saamleef in hierdie veranderende samelewing wat homself in soveel opsigte nog moet vind en definieer\u201d.\r\n\r\n<strong>Gerwel se eretoekenings sluit die volgende in:<\/strong>\r\n<ul>\r\n \t<li>1995: Vlaamse Gemeenskapsprys: Johan Fleerackers, vir besondere verdienste op kultuurgebied, saam met Prof. Elize Botha<\/li>\r\n \t<li>1999: Orde van die Suiderkruis: Goud, oorhandig deur Pres. Nelson Mandela<\/li>\r\n \t<li>1999: Die Orde van Koning Abdoelaziz: Ministersrang, oorhandig deur Kroonprins Abdoellah van Saoedi-Arabi\u00eb<\/li>\r\n \t<li>1999: Kolonel Moeammar Ghaddafi van Libi\u00eb se Orde van Goeie Dade<\/li>\r\n \t<li>1999: Vryheid van Somerset-Oos, van die plaaslike oorgangsraad van Somerset-Oos<\/li>\r\n \t<li>2003: Orde van die Disa: Offisiersklas, van die Provinsie van die Wes-Kaap<\/li>\r\n \t<li>2007: Erelidmaatskap van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns<\/li>\r\n<\/ul>\r\n<strong>Publikasies:<\/strong>\r\n<ul>\r\n \t<li><em>Literatuur en Apartheid: konsepsies van \u201cgekleurdes\u201d in die Afrikaanse roman tot 1948.\u00a0<\/em>Kasselsvlei: Kampen.<\/li>\r\n \t<li><em>Swart Afrikaanse skrywers: Verslag van \u2019n simposium gehou by die Universiteit van Wes-Kaapland, Bellville op 26\u201127 April 1985<\/em>. Bellville: Universiteit van Wes-Kaapland. (Saam met Julian F. Smith, Alwyn van Gensen en Hein Willemse as mede-redakteurs)<\/li>\r\n \t<li><em>Crossing over: Stories for a new South Africa.\u00a0<\/em>Kaapstad: Kwela. (Met Linda Rode as medesamesteller)<\/li>\r\n \t<li><em>Keerpunt: Stories vir \u2019n nuwe Suid-Afrika.\u00a0<\/em>Kaapstad: Kwela. (Met Linda Rode as medesamesteller)<\/li>\r\n \t<li><em>In the rapids: New South African stories.\u00a0<\/em>Kaapstad: Kwela. (Met Linda Rode as medesamesteller)<\/li>\r\n \t<li><em>Stroomversnelling: Nuwe Suid-Afrikaanse stories.<\/em>Kaapstad: Kwela. (Met Linda Rode as medesamesteller)<\/li>\r\n \t<li>Eindes, eindigheid, einder: Gedagtes by N.P. van Wyk Louw en Karel Schoeman (D.F. Malherbe-gedenklesing nr. 23)<em>. Acta Varia<\/em>. 1:1\u20139<em>.<\/em><\/li>\r\n \t<li><em>Grape: Stories of the Vineyards in South Africa \u2011 From slavery to BEE 1652\u20132011<\/em>. Kaapstad: Tafelberg. (Met Jeanne Viall en Wilmot James as medesamestellers)<\/li>\r\n<\/ul>\r\nJakes Gerwel is op 28 November 2012 op ses-en-sestig n\u00e1 \u2019n hartomleidingsoperasie in die Netcare Kuilsrivier Hospitaal oorlede.\r\n\r\n<strong>Geskryf deur Jason Lloyd, 2018<\/strong>\r\n\r\n<img class=\"alignnone size-full wp-image-826\" src=\"https:\/\/jgf.org.za\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/jason2_Fotor.jpg\" alt=\"\" width=\"280\" height=\"280\" \/>\r\n\r\nJason Lloyd is \u2019n gereelde sosiopolitieke kommentator op die radio en \u2019n vryskutmenings- en rubriekskrywer. Hy is \u2019n staatsamptenaar en voormalige joernalis wat, onder andere, as kommunikasiebestuurder (2009\u20132013) vir die Oos-Kaapse Departement van Vervoer en Openbare Werke gewerk het. Hy het ook tussen 2004 en 2005 as adjunkdirekteur: media en parlement\u00eare skakeling (woordvoerder) vir \u2019n vorige Oos-Kaapse minister van finansies gewerk. Hy het aan die Nelson Mandela Universiteit studeer."},"excerpt":{"rendered":"","protected":false,"raw":""},"author":2,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_en_post_content":"Gert Johannes Gerwel, better known as Jakes Gerwel, was born on the farm Malvern, 64\u00a0km from Somerset East in the Eastern Cape, on 18 January 1946. This farm is situated 27\u00a0km from the Kommadagga Railway Station and 6\u00a0km from the farm school Bracefield Primary where Gerwel, his six brothers and three sisters started their education.\r\n\r\nGerwel\u2019s parents, John (1904\u20131975) and Sarah (1913\u20131976) Gerwel, lived on Malvern where they worked as farm labourers and Bracefield Primary School was started on their initiative.\r\n\r\nHis high school years were spent on Uitenhage at Dower College and in Port Elizabeth at Paterson High School where Gerwel matriculated.\r\n\r\nGerwel studied at the University of the Western Cape (UWC) where he obtained his BA in Afrikaans and Dutch and Sociology<em>\u00a0cum laude<\/em>\u00a0in 1967. His BA honours in Afrikaans and Dutch, also\u00a0<em>cum laude<\/em>, followed in 1968.\r\n\r\nIn 1971 Gerwel obtained his Licentiate in Germanic Philology at the Vrije Universiteit Brussel (VUB) in Brussels, Belgium where he also completed doctoral studies in literature and philosophy (D.Litt. et Phil.\u00a0<em>magna cum laude<\/em>) in 1979.\r\n\r\nJakes Gerwel received thirteen honorary doctoral degrees from universities in South Africa and over the world:\r\n<ul>\r\n \t<li>1986: Doctor of Humanities\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Clark College, Atlanta<\/li>\r\n \t<li>1990: Doctor of Humane Letters\u00a0<em>honoris causa<\/em>, City College, City University of New York<\/li>\r\n \t<li>1995: Doctor of Letters\u00a0<em>honoris causa<\/em>, University of Cape Town<\/li>\r\n \t<li>1995: Doctor of Laws\u00a0<em>honoris causa<\/em>, University of the Western Cape<\/li>\r\n \t<li>1998: Doctor of Laws\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Rhodes University<\/li>\r\n \t<li>2001: Doctor of Laws\u00a0<em>honoris causa<\/em>, University of the Witwatersrand<\/li>\r\n \t<li>2002: Doctor of Laws\u00a0<em>honoris causa<\/em>, University of Natal<\/li>\r\n \t<li>2002: Doctor of Humane Letters\u00a0<em>honoris causa<\/em>, University of Missouri-Columbia<\/li>\r\n \t<li>2002: Doctor of Humanities\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Stellenbosch University<\/li>\r\n \t<li>2004: Doctor of Philosophy\u00a0<em>honoris causa<\/em>, University of the Free State<\/li>\r\n \t<li>2005: Doctor of Letters\u00a0<em>honoris causa<\/em>, University of Pretoria<\/li>\r\n \t<li>2008: Doctor of Letters\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Nelson Mandela Metropolitan University<\/li>\r\n \t<li>2012: Doctor of Laws\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Monash University<\/li>\r\n<\/ul>\r\nTeaching Afrikaans provided Gerwel one entry into the world of work and it would lead to his appointment in 1972 as a lecturer and his eventual professorship in Afrikaans and Dutch literature at UWC. So, he started out teaching for three months at his Alma Mater, Bracefield Primary, while helping his father John with work on the farm. Gerwel also taught at the Dower College of Education in Port Elizabeth.\r\n\r\nHis career took off formally with his appointment as Afrikaans lecturer at the then Hewat College of Education in Athlone. Gerwel subsequently taught at the Grassy Park High School for only six months in 1972 before joining the UWC teaching staff in July as a lecturer in Afrikaans and Dutch literature. Exactly four years later, in July 1976, he was promoted to senior lecturer.\r\n\r\nGerwel was again promoted, in 1980, to professor and head of the Department Afrikaans and Dutch. In 1982 he became the dean of the Faculty of Arts.\r\n\r\nGerwel built out the UWC department of Afrikaans and Dutch to the biggest one at a South African university \u2011 precisely at the time that the radical coloured community manifested strongly against Afrikaans as the \u2018language of the oppressor\u2019.\r\n\r\nBy the time Gerwel became rector and vice chancellor of his Alma Mater UWC in 1987, he had already gained prominence as proponent of Steve Biko\u2019s black consciousness ideology in the 1970s.\r\n\r\nAs rector of the UWC Gerwel transformed the institution into the \u2018intellectual home of the Left\u2019 and the struggle against apartheid on this campus intensified under his leadership. Students acclaimed Gerwel as the man who stood between them and the Casspirs.\r\n\r\nBetween May 1994 and June 1999 Gerwel served as director general of the office of former president Nelson Mandela and as secretary of the cabinet. To Madiba he was also chief speechwriter, influential friend, advisor and confidant.\r\n\r\nGerwel played a huge role in the transition from apartheid to establishing a constitutional democracy and was respected in government circles locally and internationally. Gerwel was member of several government and cabinet committees, chairperson of the Standing Committee of Senior Officials of the Southern African Development Community (SADC) and presidential envoy on various international missions. He was, for example, Mandela\u2019s envoy to negotiate the extradition of the two suspects of the Lockerbie plane bombing. For this service Madiba awarded Gerwel the Order of the Southern Cross: Gold in 1999.\r\n\r\nGerwel was a significant role-player in academic circles. He was, for example, chancellor of Rhodes University, honorary professor of humanities at the University of Pretoria as well as distinguished professor and occupant of the Nelson Mandela Chair of Humanities at UWC.\r\n\r\nHis presence was also strongly felt in the private sector where Gerwel occupied influential positions. He was non-executive chairperson of Media 24, Aurecon, Brimstone Investment Corporation, Life Healthcare, the South African Airways (SAA), Africon and the Export Credit Insurance Corporation. He further acted as non-executive director of Naspers, Old Mutual, Goldfields, Distell, Educor, Viva Afrika, OMGA Conversion Trust, Ipostel Ltd, Cricket South Africa and the Western Province Cricket Union.\r\n\r\nHe also served on the international advisory board of the Independent Group, at the time chaired by the Irish businessman Tony O\u2019Reilly. This board included people such as the former Canadian prime minister Brian Mulroney, former mayor of New York David Dinkins, former British cabinet member Peter Mandelson and Ben Bradley, editor of\u00a0<em>The Washington Post<\/em>\u00a0during the Watergate scandal.\r\n\r\nEsteemed for his fine judgment, Gerwel\u2019s dynamic leadership was widely felt. He was chairperson of the board of trustees of the Nelson Mandela Foundation, the Mandela Rhodes Foundation, the Allan Gray Orbis Foundation, the Institute for Justice and Reconciliation (IJR), the Human Sciences Research Council (HSRC), the African Centre for the Constructive Resolution of Disputes (ACCORD), the Institute for a Democratic Alternative for South Africa (IDASA, later the Institute for a Democratic Africa), the Equal Opportunities Foundation (EOF), the Careers Research and Information Centre (CRIC), the National Education Policy Investigation (1990-1992) and he was vice-chairperson of the Peace Parks Foundation (PPF).\r\n\r\nHe was a trustee of the Mauerberger Foundation Fund, Kagiso Trust, Community Agency for Social Enquiry (CASE), Phoenix Settlement Trust,\u00a0<em>Die Suid-Afrikaan<\/em>, the South African Publication Trust and the Centre for Education Policy Development, Evaluation and Management (CEPD).\r\n\r\nGerwel was member of the Maatschappij der Nederlandse Letterkunde (MdNL), the Academy of Science of South Africa (ASSAf) and he served on the advisory editorial board of Siyaya and the National Education and Training Forum (NETF) as well as on the international academic committee of the Oxford Centre for Islamic Studies (OCIS).\r\n\r\nHe was founder and chairperson of the Suidoosterfees as well as chairperson of the Blue Crane Development Agency in Somerset East.\r\n\r\nBetween 1992 and 1993 Gerwel was vice-chairperson and later chairperson of the Committee of University Principals.\r\n\r\nOn the political front Gerwel was elected as member of the ANC\u2019s regional executive committee (REC) for the Western Cape. Between 1991 and 1993 he served on the education committee of the ANC and he was also educational advisor for the South African Student Organisation (SASO) between 1972 and 1977.\r\n\r\nIn 1987 Gerwel was member of the historic delegation to Dakar in Senegal to hold talks with members of the ANC that were at the time in exile. High profile people from both sides attending the conference included Thabo Mbeki, Pallo Jordan, Frederick van Zyl Slabbert, Franklin Sonn, Breyten Breytenbach, Andr\u00e9 Brink and Randall van den Heever.\r\n\r\nIn 2001 Prof. Kader Asmal, then Minister of Education, appointed Gerwel as chairperson of the Gerwel commission investigating the status of Afrikaans as tertiary language of instruction at universities. Well-known people who served on this informal committee included professors Hein Willemse, Willie Esterhuyse, Njabulo Ndebele, dr. Christa van Louw and the poet Antjie Krog. The commission\u2019s recommendations that two universities (one in the north and one in the south) should be assigned to build out and develop Afrikaans as an academic language have never been implemented.\r\n\r\nIn 1999 the transitional local council of Somerset East awarded Gerwel the Freedom of the Town of Somerset East. However, he turned down the honour of having Charles Street renamed after him when this proposed name change was met with negative reactions from some quarters.\r\n\r\nIn 2015 the City of Cape Town officially renamed Vanguard Drive Jakes Gerwel Drive.\r\n\r\nAs authoritative literary critic Gerwel distinguished himself as a reader and analyst with a very fine sense of complex literary texts when he expressed himself in book reviews and articles about writers\u2019 works. So much so that the late Andr\u00e9 Brink remarked, \u2018Jakes was one of the keenest literary experts I\u2019ve ever come across.\u2019\r\n\r\nGerwel believed in bringing a sense of social awareness to one\u2019s aesthetic engagement with literature, especially in order to shed light on the manmade suffering of \u2018the other\u2019, the previously disadvantaged.\r\n\r\nBetween 1999 and 2012 Gerwel wrote a monthly column for\u00a0<em>Rapport<\/em>. His columns were always well reasoned and broadminded. Tim du Plessis, former editor of\u00a0<em>Rapport<\/em>, described Gerwel in a column as the\u00a0<em>primus inter pares\u00a0<\/em>of\u00a0<em>Rapport<\/em>\u2019s columnists: \u2018He is an admirable person. Even more admirable is his command of words. Every one of his columns contains a few sentences or words in the order of \u201cI wish it was me who crafted that sentence or who had found or coined that word\u201d\u2019.\r\n\r\nA recurrent theme of his columns was our public conversation about and with each other. He would always emphasise that \u2018the way in which we speak of and with each other is illustrative of the patterns of our life together that it also forms in this changing society that must in so many ways still find and define itself\u2019.\r\n\r\n<strong>Gerwel\u2019s awards include the following:<\/strong>\r\n<ul>\r\n \t<li>1995: Flemish Community Prize: Johan Fleerackers, for outstanding cultural achievement, together with Prof. Elize Botha<\/li>\r\n \t<li>1999: Order of the Southern Cross: Gold, presented by Pres. Nelson Mandela<\/li>\r\n \t<li>1999: Order of the King Abdulaziz: Minister\u2019s rank, presented by Crown Prince Abdullah of Saudi Arabia<\/li>\r\n \t<li>1999: Colonel Muammar Ghaddafi of Libya\u2019s Order of Good Deeds<\/li>\r\n \t<li>1999: The Freedom of the Town of Somerset East, from the transitional local council of Somerset East<\/li>\r\n \t<li>2003: Order of the Disa: Officer\u2019s class, from the Province of the Western Cape<\/li>\r\n \t<li>2007: Honorary membership of the South African Academy for Science and the Arts (Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns)<\/li>\r\n<\/ul>\r\n<strong>Publications:<\/strong>\r\n<ul>\r\n \t<li><em>Literatuur en Apartheid: konsepsies van \u201cgekleurdes\u201d in die Afrikaanse roman tot 1948.\u00a0<\/em>Kasselsvlei: Kampen.<\/li>\r\n \t<li><em>Swart Afrikaanse skrywers: Verslag van \u2019n simposium gehou by die Universiteit van Wes-Kaapland, Bellville op 26\u201327 April 1985<\/em>. Bellville: University of the Western Cape. (As editor together with Julian F. Smith, Alwyn van Gensen and Hein Willemse)<\/li>\r\n \t<li><em>Crossing over: Stories for a new South Africa.\u00a0<\/em>Cape Town: Kwela. (As compiler together with Linda Rode)<\/li>\r\n \t<li><em>Keerpunt: Stories vir \u2019n nuwe Suid-Afrika.\u00a0<\/em>Cape Town: Kwela. (As compiler together with Linda Rode)<\/li>\r\n \t<li><em>In the rapids: New South African stories.\u00a0<\/em>Cape Town: Kwela. (As compiler together with Linda Rode)<\/li>\r\n \t<li><em>Stroomversnelling: Nuwe Suid-Afrikaanse stories.\u00a0<\/em>Cape Town: Kwela. (As compiler together with Linda Rode)<\/li>\r\n \t<li>Eindes, eindigheid, einder: Gedagtes by N.P. van Wyk Louw en Karel Schoeman (D.F. Malherbe commemoration lecture no. 23)<em>. Acta Varia<\/em>. 1:1\u20139<em>.<\/em><\/li>\r\n \t<li><em>Grape: Stories of the Vineyards in South Africa \u2011 From slavery to BEE 1652-2011<\/em>. Cape Town: Tafelberg. (As compiler together with Jeanne Viall and Wilmot James)<\/li>\r\n<\/ul>\r\nJakes Gerwel passed away on 28 November 2012 at the age of sixty-six after a heart bypass operation in the Netcare Kuils River Hospital.\r\n\r\n<strong>Written by Jason Lloyd, 2018<\/strong>\r\n\r\n<img class=\"alignnone size-full wp-image-826\" src=\"https:\/\/jgf.org.za\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/jason2_Fotor.jpg\" alt=\"\" width=\"280\" height=\"280\" \/>\r\n\r\nJason Lloyd \u2013 who regularly acts as socio-political commentator on radio, freelances as Op-ed writer and columnist \u2013 is a public servant and former journalist. He previously served as Communications Manager (2009\u20132013) in the Eastern Cape Department of Roads &amp; Public Works and as Deputy Director: Media &amp; Parliamentary Liaison (spokesperson) for a previous Eastern Cape finance minister (2004\u20132005). He studied at Nelson Mandela University.\r\n\r\n<a href=\"https:\/\/www.litnet.co.za\/skrywersalbum-jakes-gerwel\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">You can read more about Jakes Gerwel\u2019s life and work in the writers\u2019 album on LitNet.<\/a>","_en_post_name":"who-was-jakes-gerwel","_en_post_excerpt":"","_en_post_title":"Who was Jakes Gerwel?","_af_post_content":"<strong>Jakes Gerwel (1946\u20132012)<\/strong>\r\n<p style=\"font-weight: 400;\">Gert Johannes (Jakes) Gerwel is op 18 Januarie 1946 op Somerset-Oos in die Oos-Kaap gebore. Hy was een van tien kinders \u2013 ses seuns en vier dogters. Sy pa, wat in 1976 oorlede is, was \u2019n boer wat die plaas vir \u2019n wit boer bestuur het en ook vir homself geboer het op een van die eienaar se plase.<\/p>\r\n<p style=\"font-weight: 400;\">Jakes het nie verskriklike herinneringe van individuele vernederinge as gevolg van apartheid nie. Hy was gelukkig en kon nie gruwelstories daaroor opdis nie. \u201cOns het alleen op die plaas gewoon en die naaste bure was baie ver. My pa was verantwoordelik vir die boerdery. Dit was eintlik \u2019n beskutte en beskermde kinderlewe. Mense het my pa gerespekteer. Hy kom uit \u2019n ou, gevestigde familie van daardie gebied, gesiene mense wat nie die wrokkige onderskeid tussen wit en swart en bruin ervaar het nie.<\/p>\r\n<p style=\"font-weight: 400;\">\u201cOns gesin het altyd geweet die politieke stelsel is verkeerd en dit sal eendag verander. Ons het van kleins af met die idee grootgeword: eendag as ons oorneem. My jongste sussie het altyd ges\u00ea: \u2018Ek wonder wie gaan dan met die aeroplanes ry as ons oorneem?\u2019\u201d (<em>Sarie<\/em>, 14 Januarie 1998)<\/p>\r\n<p style=\"font-weight: 400;\">En hy het verder vertel: \u201cJa, as ek my arm-pet wil opsit, dan k\u00e1n ek inderdaad. Ek kan nou (1994) terugskouend s\u00ea ons was arm, maar ons het dit nooit so ervaar nie. Ons het nie as arm of armoedige mense grootgeword nie. My pa het die plaas vir die eienaar bestuur. Hulle het alleen daar gebly. Ons het nooit grootgeword in daai onmiddellikheid van onderdrukking en dies meer nie. My kinderervaring was nie een van minderwaardigheid en verdrukking nie. In \u2019n sin was ons beskerm daarteen. Ek het nie \u2019n\u00a0<em>chip on the shoulder<\/em>\u00a0van kindertyd nie. Dis waarskynlik ook waarom ek nie \u2019n aggressiewe mens is nie.\u201d (<em>De Kat<\/em>, Augustus 1994)<\/p>\r\n<p style=\"font-weight: 400;\">As kind in die Kommadagga-streek in die Somerset-Oos-distrik het hy die idee gehad \u00e1lmal in die w\u00eareld praat Afrikaans, omdat dit die lingua franca van daardie gebied was. Dit was eers later dat hy van die minderheidstatus van Afrikaans bewus geraak het. (<em>Die Burger<\/em>, 10 September 2004)<\/p>\r\n<p style=\"font-weight: 400;\"><a href=\"https:\/\/www.litnet.co.za\/skrywersalbum-jakes-gerwel\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Lees hier meer oor Jakes Gerwel in die ATKV|LitNet-Skrywersalbum.<\/a><\/p>\r\n\r\n\r\n<hr \/>\r\n\r\n<strong>Jakes Gerwel\r\n<\/strong>deur Jason Lloyd\r\n\r\nGert Johannes Gerwel, beter bekend as Jakes Gerwel, is op 18 Januarie 1946 op die plaas Malvern, 64\u00a0km vanaf Somerset-Oos in die Oos-Kaap, gebore. Di\u00e9 plaas is 27\u00a0km vanaf die Kommadagga-spoorwegstasie en 6\u00a0km vanaf die plaasskooltjie Bracefield Prim\u00ear waar Gerwel, sy ses broers en drie susters hul skoolloopbaan begin het.\r\n\r\nGerwel se ouers, John (1904\u20131975) en Sarah (1913\u20131976) Gerwel, het op Malvern gebly en gewerk as plaasarbeiders en dit was hulle wat Bracefield Prim\u00eare Skool begin het.\r\n\r\nSy ho\u00ebrskooljare het Gerwel op Uitenhage (by Dower Kollege) en in Port Elizabeth (by Paterson Ho\u00ebrskool) waar hy gematrikuleer het, deurgebring.\r\n\r\nGerwel het aan die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK) studeer en in 1967 \u2019n BA in Afrikaans en Nederlands en Sosiologie\u00a0<em>cum laude<\/em>\u00a0verwerf. Sy BA honneurs in Afrikaans en Nederlands, ook\u00a0<em>cum laude<\/em>, het in 1968 gevolg.\r\n\r\nIn 1971 het hy die Lisensiaat in Germaanse Filologie aan die Vrije Universiteit Brussel (VUB) in Belgi\u00eb verwerf waar hy ook \u2019n doktorsgraad in letterkunde en filosofie (D.Litt. et Phil.\u00a0<em>magna cum laude<\/em>) in 1979 voltooi het.\r\n\r\nJakes Gerwel het dertien eredoktorsgrade van universiteite in Suid-Afrika en w\u00eareldwyd ontvang:\r\n<ul>\r\n \t<li>1986: Doktor in die Geesteswetenskappe\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Clark Kollege, Atlanta<\/li>\r\n \t<li>1990: Doktor in die Geesteswetenskappe\u00a0<em>honoris causa<\/em>, City Kollege, City Universiteit van New York<\/li>\r\n \t<li>1995: Doktor in die Letterkunde\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Universiteit van Kaapstad<\/li>\r\n \t<li>1995: Doktor in die Regte\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Universiteit van Wes-Kaapland<\/li>\r\n \t<li>1998: Doktor in die Regte\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Rhodes Universiteit<\/li>\r\n \t<li>2001: Doktor in die Regte\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Universiteit van die Witwatersrand<\/li>\r\n \t<li>2002: Doktor in die Regte\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Universiteit van Natal<\/li>\r\n \t<li>2002: Doktor in die Geesteswetenskappe\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Universiteit van Missouri-Columbia<\/li>\r\n \t<li>2002: Doktor in die Geesteswetenskappe\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Stellenbosch Universiteit<\/li>\r\n \t<li>2004: Doktor in die Filosofie\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Universiteit van die Vrystaat<\/li>\r\n \t<li>2005: Doktor in die Letterkunde\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Universiteit van Pretoria<\/li>\r\n \t<li>2008: Doktor in die Letterkunde\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Nelson Mandela Metropolitaanse Universiteit<\/li>\r\n \t<li>2012: Doktor in die Regte\u00a0<em>honoris causa<\/em>, Monash Universiteit<\/li>\r\n<\/ul>\r\nGerwel se loopbaan het begin deur onder meer Afrikaans te onderrig en hy sou in 1972 \u2019n lektor en ook later professor in Afrikaanse en Nederlandse letterkunde aan die UWK word. So het hy dan as onderwyser vir drie maande by sy Alma Mater, Bracefield Prim\u00ear, onderrig terwyl hy ook intussen sy pa, John, met die boerdery op die plaas gehelp het. Hy het ook destyds klas gegee by die Dower Onderwyskollege in Port Elizabeth.\r\n\r\nSy formele loopbaan het begin toe Gerwel in 1969 as \u2019n Afrikaanse lektor by die destydse Hewat Onderwyskollege in Athlone in Kaapstad begin het. Gerwel het in 1972 vir slegs ses maande by die Ho\u00ebrskool Grassy Park as \u2019n Afrikaansonderwyser gewerk. In Julie 1972 het hy as lektor in Afrikaanse en Nederlandse letterkunde by UWK aangesluit en is presies vier jaar daarna in Julie 1976 tot senior lektor bevorder.\r\n\r\nGerwel is in 1980 tot professor en hoof van die departement Afrikaans en Nederlands bevorder. In 1982 het hy die dekaan van die Fakulteit Lettere en Wysbegeerte geword.\r\n\r\nGerwel het die Departement Afrikaans en Nederlands by UWK uitgebou tot die grootste daarvan aan \u2019n Suid-Afrikaanse universiteit \u2013 en dit in \u2019n tydperk toe daar in die radikale bruin gemeenskap intense verset en weerstand teen Afrikaans as die \u201ctaal van die verdrukker\u201d was.\r\n\r\nIn 1987 het hy rektor en vise-kanselier van sy Alma Mater UWK geword, maar het voor hierdie aanstelling reeds bekendheid verwerf in die sewentigerjare as vaandeldraer van Steve Biko se swartbewussynsdenke.\r\n\r\nAs UWK-rektor het hy di\u00e9 instelling in die \u201cintellektuele tuiste van linkse politiek\u201d omskep en sodoende is die anti-apartheidstryd onder sy leiding op kampus verskerp. Gerwel is deur studente uitgewys en geloof as die man wat tussen hulle en die Casspirs gestaan het.\r\n\r\nTussen Mei 1994 en Junie 1999 het Gerwel gedien as direkteur-generaal van oudpresident Nelson Mandela se kantoor en sekretaris van die kabinet. Vir Madiba was hy ook hoof toespraakskrywer, invloedryke vriend, raadgewer en vertroueling.\r\n\r\nGerwel het \u2019n groot rol gespeel om die oorgang van apartheid na \u2019n grondwetlike demokrasie te bestuur en het respek afgedwing in plaaslike sowel as internasionale regeringskringe. Gerwel was lid van verskeie regerings- en kabinetskomitees, voorsitter van die Staande Komitee van Senior Amptenare van die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap (SADC) en \u2019n presidensi\u00eble gesant op verskeie internasionale missies. Hy was onder andere Mandela se gesant en onderhandelaar om die twee verdagtes van die Lockerbie-vliegramp uit te lewer. Hiervoor is Gerwel deur Madiba in 1999 vereer met die Orde van die Suiderkruis: Goud.\r\n\r\nGerwel was \u2019n groot rolspeler in akademiese kringe. Hy was byvoorbeeld kanselier van Rhodes Universiteit, ere-professor in geesteswetenskappe aan die Universiteit van Pretoria en ook uitgelese professor en bekle\u00ebr van die Nelson Mandela-leerstoel in Geesteswetenskappe aan die UWK.\r\n\r\nOok in die privaatsektor het Gerwel invloed uitgeoefen deur die posisies wat hy beklee het. Gerwel was nie-uitvoerende voorsitter van Media24, Aurecon, Brimstone Beleggings, Life Healthcare, die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL), Africon en die Uitvoerkredietversekeringskorporasie (ECIC). Hy was ook nie-uitvoerende direkteur van Naspers, Old Mutual, Goldfields, Distell, Educor, Viva Afrika, OMGA Conversion Trust, Ipostel Beperk, Krieket Suid-Afrika en die Westelike Provinsie Krieket Unie.\r\n\r\nHy het ook gedien op die internasionale adviespaneel van die Independent-groep onder die destydse voorsitterskap van die Ierse besigheidsman Tony O\u2019Reilly. Hierdie paneel het mense ingesluit het soos die voormalige Kanadese eerste minister Brian Mulroney; David Dinkins, voormalige burgemeester van New York; Peter Mandelson, voormalige Britse kabinetslid en Ben Bradlee, redakteur van\u00a0<em>The Washington Post<\/em>\u00a0tydens die Watergate-skandaal.\r\n\r\nBekend vir sy fyn oordeelsvermo\u00eb het Gerwel se dinamiese leierskap wyd uitgekring. Hy was die voorsitter van die raad van trustees van die Nelson Mandela Stigting, Mandela Rhodes Stigting, Allan Gray Orbis Stigting, die Instituut vir Geregtigheid en Versoening (IJR), Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing (RGN), die Afrika-sentrum vir die Konstruktiewe Oplossing van Dispute (ACCORD), die Instituut vir \u2019n Demokratiese Alternatief vir Suid-Afrika (IDASA, later die Instituut vir \u2019n Demokratiese Afrika), Gelyke Geleenthede Stigting (EOF), Sentrum vir Loopbaannavorsing en -informasie (CRIC), Nasionale Opvoedingsbeleidondersoek (1990-1992) en hy was ondervoorsitter van die Vredesparkestigting (PPF).\r\n\r\nHy was \u2019n trustee van die Mauerberger Stigtingfonds, Kagiso Trust, Gemeenskapsagentskap vir Maatskaplike Ondersoek (CASE), Phoenix Settlement Trust,\u00a0<em>Die Suid-Afrikaan<\/em>, Suid-Afrikaanse Publikasietrust en die Sentrum vir Onderwysbeleidontwikkeling, -evaluasie en -bestuur (CEPD).\r\n\r\nGerwel was \u2019n lid van die Maatschappij der Nederlandse Letterkunde (MdNL), die Akademie vir Wetenskap van Suid-Afrika (ASSAf) en hy het gedien op die redaksionele adviespaneel van Siyaya en die Nasionale Onderwys- en Opleidingsforum (NETF) asook op die internasionale akademiese komitee van die Oxford Sentrum vir Islamitiese Studies (OCIS).\r\n\r\nHy was stigter en voorsitter van die Suidoosterfees en ook voorsitter van die Blue Crane Ontwikkelingsagentskap in Somerset-Oos.\r\n\r\nTussen 1992 en 1993 was Gerwel onder meer ondervoorsitter en ook voorsitter van die Komitee van Universiteitshoofde.\r\n\r\nOp die politieke front was Gerwel in 1992 \u2019n verkose lid van die Wes-Kaapse streek uitvoerende komitee (SUK) van die ANC. Tussen 1991 en 1993 het hy op die onderwyskomitee van die ANC gedien en was ook onderwysadviseur vir die Suid-Afrikaanse Studente-organisasie (SASO) tussen 1972 en 1977.\r\n\r\nGerwel was in 1987 lid van die historiese afvaardiging wat met lede van die ANC wat op daardie tydstip in ballingskap was in Dakar in Senegal vergader het. Bekendes van weerskante wat aan di\u00e9 gesprek deelgeneem het, sluit onder andere Thabo Mbeki, Pallo Jordan, Frederick van Zyl Slabbert, Franklin Sonn, Breyten Breytenbach, Andr\u00e9 Brink en Randall van den Heever in.\r\n\r\nGerwel is in 2001 deur Prof. Kader Asmal, destydse Minister van Onderwys, aangestel as voorsitter van die Gerwel-kommissie van ondersoek na die status van Afrikaans as tersi\u00eare onderrigtaal op universiteit. Bekendes soos professore Hein Willemse, Willie Esterhuyse, Njabulo Ndebele, dr. Christa van Louw en die digter, Antjie Krog, het op di\u00e9 informele komitee gedien. Di\u00e9 kommissie se aanbevelings dat twee universiteite (een in die noorde en een in die suide) toegewys word om Afrikaans as akademiese taal te ontwikkel en te bevorder, is nooit ge\u00efmplementeer nie.\r\n\r\nIn 1999 is die vryheid van Somerset-Oos aan Gerwel deur die plaaslike oorgangsraad van di\u00e9 dorp aan hom toegeken, maar hy het \u2019n voorstel dat Charles-straat se naam op di\u00e9 dorp verander moet word en na hom vernoem word, van die hand gewys. Dit was om konflik te vermy nadat die voorgestelde naamsverandering negatiewe reaksie ontlok het.\r\n\r\nIn 2015 het die Stad Kaapstad Vanguardrylaan amptelik na Jakes Gerwelrylaan hernoem.\r\n\r\nGerwel het hom as liter\u00eare kritikus en uitnemende vakkundige van die letterkunde onderskei as \u2019n besonderse fyn leser en ontleder van ingewikkelde liter\u00eare tekste wanneer hy in boekresensies en geskrifte oor die letterkunde uiting gegee het oor skrywers se werk. Soveel so dat die nou ontslape skrywer Andr\u00e9 Brink ges\u00ea het, \u201cJakes was een van die skerpste literatuurkenners met wie ek ooit te doen gekry het.\u201d\r\n\r\nGerwel het geglo in die aanwesigheid van die sosiale bewustheid in die estetiese omgang met die letterkunde, veral om die mensgemaakte lyding van \u201cdie ander\u201d \u2013 die voorheen benadeeldes \u2013 te belig.\r\n\r\nTussen 1999 en 2012 het Gerwel \u2019n maandelikse rubriek vir\u00a0<em>Rapport<\/em>\u00a0geskryf. Hy het altyd sy rubrieke argumentatief en ruim van denke ontwikkel. Tim du Plessis, oudredakteur van\u00a0<em>Rapport<\/em>, het in \u2019n rubriek Gerwel beskryf as die\u00a0<em>primus inter pares<\/em>\u00a0van\u00a0<em>Rapport<\/em>\u00a0se rubriekskrywers: \u201cHy is \u2019n fyn mens. Nog fyner is sy omgang met woorde. Elkeen van sy rubrieke het altyd \u2019n paar sinne en klompie woorde in die liga van \u2018ek wens ek het daardie sin aanmekaar getimmer, of daardie woord gevind of geskep\u2019\u201d.\r\n\r\nGerwel se deurlopende tema in sy rubrieke was hoe ons die openbare gesprek met en oor mekaar voer. Hy het altyd in sy rubrieke soos volg beklemtoon: \u201cdie wyse waarop ons van en met mekaar praat, is tekenend van en vormend vir die patrone van saamleef in hierdie veranderende samelewing wat homself in soveel opsigte nog moet vind en definieer\u201d.\r\n\r\n<strong>Gerwel se eretoekenings sluit die volgende in:<\/strong>\r\n<ul>\r\n \t<li>1995: Vlaamse Gemeenskapsprys: Johan Fleerackers, vir besondere verdienste op kultuurgebied, saam met Prof. Elize Botha<\/li>\r\n \t<li>1999: Orde van die Suiderkruis: Goud, oorhandig deur Pres. Nelson Mandela<\/li>\r\n \t<li>1999: Die Orde van Koning Abdoelaziz: Ministersrang, oorhandig deur Kroonprins Abdoellah van Saoedi-Arabi\u00eb<\/li>\r\n \t<li>1999: Kolonel Moeammar Ghaddafi van Libi\u00eb se Orde van Goeie Dade<\/li>\r\n \t<li>1999: Vryheid van Somerset-Oos, van die plaaslike oorgangsraad van Somerset-Oos<\/li>\r\n \t<li>2003: Orde van die Disa: Offisiersklas, van die Provinsie van die Wes-Kaap<\/li>\r\n \t<li>2007: Erelidmaatskap van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns<\/li>\r\n<\/ul>\r\n<strong>Publikasies:<\/strong>\r\n<ul>\r\n \t<li><em>Literatuur en Apartheid: konsepsies van \u201cgekleurdes\u201d in die Afrikaanse roman tot 1948.\u00a0<\/em>Kasselsvlei: Kampen.<\/li>\r\n \t<li><em>Swart Afrikaanse skrywers: Verslag van \u2019n simposium gehou by die Universiteit van Wes-Kaapland, Bellville op 26\u201127 April 1985<\/em>. Bellville: Universiteit van Wes-Kaapland. (Saam met Julian F. Smith, Alwyn van Gensen en Hein Willemse as mede-redakteurs)<\/li>\r\n \t<li><em>Crossing over: Stories for a new South Africa.\u00a0<\/em>Kaapstad: Kwela. (Met Linda Rode as medesamesteller)<\/li>\r\n \t<li><em>Keerpunt: Stories vir \u2019n nuwe Suid-Afrika.\u00a0<\/em>Kaapstad: Kwela. (Met Linda Rode as medesamesteller)<\/li>\r\n \t<li><em>In the rapids: New South African stories.\u00a0<\/em>Kaapstad: Kwela. (Met Linda Rode as medesamesteller)<\/li>\r\n \t<li><em>Stroomversnelling: Nuwe Suid-Afrikaanse stories.<\/em>Kaapstad: Kwela. (Met Linda Rode as medesamesteller)<\/li>\r\n \t<li>Eindes, eindigheid, einder: Gedagtes by N.P. van Wyk Louw en Karel Schoeman (D.F. Malherbe-gedenklesing nr. 23)<em>. Acta Varia<\/em>. 1:1\u20139<em>.<\/em><\/li>\r\n \t<li><em>Grape: Stories of the Vineyards in South Africa \u2011 From slavery to BEE 1652\u20132011<\/em>. Kaapstad: Tafelberg. (Met Jeanne Viall en Wilmot James as medesamestellers)<\/li>\r\n<\/ul>\r\nJakes Gerwel is op 28 November 2012 op ses-en-sestig n\u00e1 \u2019n hartomleidingsoperasie in die Netcare Kuilsrivier Hospitaal oorlede.\r\n\r\n<strong>Geskryf deur Jason Lloyd, 2018<\/strong>\r\n\r\n<img class=\"alignnone size-full wp-image-826\" src=\"https:\/\/jgf.org.za\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/jason2_Fotor.jpg\" alt=\"\" width=\"280\" height=\"280\" \/>\r\n\r\nJason Lloyd is \u2019n gereelde sosiopolitieke kommentator op die radio en \u2019n vryskutmenings- en rubriekskrywer. Hy is \u2019n staatsamptenaar en voormalige joernalis wat, onder andere, as kommunikasiebestuurder (2009\u20132013) vir die Oos-Kaapse Departement van Vervoer en Openbare Werke gewerk het. Hy het ook tussen 2004 en 2005 as adjunkdirekteur: media en parlement\u00eare skakeling (woordvoerder) vir \u2019n vorige Oos-Kaapse minister van finansies gewerk. Hy het aan die Nelson Mandela Universiteit studeer.","_af_post_name":"wie-was-jakes-gerwel","_af_post_excerpt":"","_af_post_title":"Wie was Jakes Gerwel?","edit_language":"af","footnotes":""},"class_list":["post-794","page","type-page","status-publish","czr-hentry"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t<!-- All in One SEO 5.0.3 - aioseo.com -->\n\t<meta name=\"description\" content=\"Gert Johannes Gerwel, better known as Jakes Gerwel, was born on the farm Malvern, 64 km from Somerset East in the Eastern Cape, on 18 January 1946. This farm is situated 27 km from the Kommadagga Railway Station and 6 km from the farm school Bracefield Primary where Gerwel, his six brothers and three sisters started their education.\" \/>\n\t<meta name=\"robots\" content=\"max-image-preview:large\" \/>\n\t<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jgf.org.za\/af\/wie-was-jakes-gerwel\/\" \/>\n\t\t<meta name=\"generator\" content=\"All in One SEO (AIOSEO) 5.0.3\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:site_name\" content=\"Die Jakes Gerwel Stigting - Webwerf van die Jakes Gerwel Stigting\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:title\" content=\"Wie was Jakes Gerwel? - Die Jakes Gerwel Stigting\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:description\" content=\"Gert Johannes Gerwel, better known as Jakes Gerwel, was born on the farm Malvern, 64 km from Somerset East in the Eastern Cape, on 18 January 1946. This farm is situated 27 km from the Kommadagga Railway Station and 6 km from the farm school Bracefield Primary where Gerwel, his six brothers and three sisters started their education.\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jgf.org.za\/af\/wie-was-jakes-gerwel\/\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jgf.org.za\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/JGF_2023OB.png\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:image:secure_url\" content=\"https:\/\/jgf.org.za\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/JGF_2023OB.png\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2155\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1317\" \/>\n\t\t<meta property=\"article:published_time\" content=\"2018-12-15T09:50:00+00:00\" \/>\n\t\t<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-08-12T08:22:21+00:00\" \/>\n\t\t<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/JakesGerwelFoundation\/\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:title\" content=\"Wie was Jakes Gerwel? - Die Jakes Gerwel Stigting\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:description\" content=\"Gert Johannes Gerwel, better known as Jakes Gerwel, was born on the farm Malvern, 64 km from Somerset East in the Eastern Cape, on 18 January 1946. This farm is situated 27 km from the Kommadagga Railway Station and 6 km from the farm school Bracefield Primary where Gerwel, his six brothers and three sisters started their education.\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:image\" content=\"https:\/\/jgf.org.za\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/logo-vir-nuusbrief.png\" \/>\n\t\t<script type=\"application\/ld+json\" class=\"aioseo-schema\">\n\t\t\t{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jgf.org.za\\\/af\\\/wie-was-jakes-gerwel\\\/#breadcrumblist\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jgf.org.za\\\/af\\\/#listItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jgf.org.za\\\/af\\\/\",\"nextItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jgf.org.za\\\/af\\\/wie-was-jakes-gerwel\\\/#listItem\",\"name\":\"Wie was Jakes Gerwel?\"}},{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jgf.org.za\\\/af\\\/wie-was-jakes-gerwel\\\/#listItem\",\"position\":2,\"name\":\"Wie was Jakes Gerwel?\",\"previousItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jgf.org.za\\\/af\\\/#listItem\",\"name\":\"Home\"}}]},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jgf.org.za\\\/af\\\/#organization\",\"name\":\"The Jakes Gerwel Foundation\",\"description\":\"Webwerf van die Jakes Gerwel Stigting\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jgf.org.za\\\/af\\\/\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/JakesGerwelFoundation\\\/\"]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jgf.org.za\\\/af\\\/wie-was-jakes-gerwel\\\/#webpage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jgf.org.za\\\/af\\\/wie-was-jakes-gerwel\\\/\",\"name\":\"Wie was Jakes Gerwel? - Die Jakes Gerwel Stigting\",\"description\":\"Gert Johannes Gerwel, better known as Jakes Gerwel, was born on the farm Malvern, 64 km from Somerset East in the Eastern Cape, on 18 January 1946. This farm is situated 27 km from the Kommadagga Railway Station and 6 km from the farm school Bracefield Primary where Gerwel, his six brothers and three sisters started their education.\",\"inLanguage\":\"af\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jgf.org.za\\\/af\\\/#website\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jgf.org.za\\\/af\\\/wie-was-jakes-gerwel\\\/#breadcrumblist\"},\"datePublished\":\"2018-12-15T11:50:00+02:00\",\"dateModified\":\"2025-08-12T10:22:21+02:00\"},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jgf.org.za\\\/af\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jgf.org.za\\\/af\\\/\",\"name\":\"The Jakes Gerwel Foundation\",\"description\":\"Webwerf van die Jakes Gerwel Stigting\",\"inLanguage\":\"af\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jgf.org.za\\\/af\\\/#organization\"}}]}\n\t\t<\/script>\n\t\t<!-- All in One SEO -->\n\n","aioseo_head_json":{"title":"Wie was Jakes Gerwel? - Die Jakes Gerwel Stigting","description":"Gert Johannes Gerwel, better known as Jakes Gerwel, was born on the farm Malvern, 64 km from Somerset East in the Eastern Cape, on 18 January 1946. This farm is situated 27 km from the Kommadagga Railway Station and 6 km from the farm school Bracefield Primary where Gerwel, his six brothers and three sisters started their education.","canonical_url":"https:\/\/jgf.org.za\/af\/wie-was-jakes-gerwel\/","robots":"max-image-preview:large","keywords":"","webmasterTools":{"miscellaneous":""},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jgf.org.za\/af\/wie-was-jakes-gerwel\/#breadcrumblist","itemListElement":[{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/jgf.org.za\/af\/#listItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/jgf.org.za\/af\/","nextItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/jgf.org.za\/af\/wie-was-jakes-gerwel\/#listItem","name":"Wie was Jakes Gerwel?"}},{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/jgf.org.za\/af\/wie-was-jakes-gerwel\/#listItem","position":2,"name":"Wie was Jakes Gerwel?","previousItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/jgf.org.za\/af\/#listItem","name":"Home"}}]},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/jgf.org.za\/af\/#organization","name":"The Jakes Gerwel Foundation","description":"Webwerf van die Jakes Gerwel Stigting","url":"https:\/\/jgf.org.za\/af\/","sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/JakesGerwelFoundation\/"]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jgf.org.za\/af\/wie-was-jakes-gerwel\/#webpage","url":"https:\/\/jgf.org.za\/af\/wie-was-jakes-gerwel\/","name":"Wie was Jakes Gerwel? - Die Jakes Gerwel Stigting","description":"Gert Johannes Gerwel, better known as Jakes Gerwel, was born on the farm Malvern, 64 km from Somerset East in the Eastern Cape, on 18 January 1946. This farm is situated 27 km from the Kommadagga Railway Station and 6 km from the farm school Bracefield Primary where Gerwel, his six brothers and three sisters started their education.","inLanguage":"af","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jgf.org.za\/af\/#website"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jgf.org.za\/af\/wie-was-jakes-gerwel\/#breadcrumblist"},"datePublished":"2018-12-15T11:50:00+02:00","dateModified":"2025-08-12T10:22:21+02:00"},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jgf.org.za\/af\/#website","url":"https:\/\/jgf.org.za\/af\/","name":"The Jakes Gerwel Foundation","description":"Webwerf van die Jakes Gerwel Stigting","inLanguage":"af","publisher":{"@id":"https:\/\/jgf.org.za\/af\/#organization"}}]},"og:locale":"en_US","og:site_name":"Die Jakes Gerwel Stigting - Webwerf van die Jakes Gerwel Stigting","og:type":"article","og:title":"Wie was Jakes Gerwel? - Die Jakes Gerwel Stigting","og:description":"Gert Johannes Gerwel, better known as Jakes Gerwel, was born on the farm Malvern, 64 km from Somerset East in the Eastern Cape, on 18 January 1946. This farm is situated 27 km from the Kommadagga Railway Station and 6 km from the farm school Bracefield Primary where Gerwel, his six brothers and three sisters started their education.","og:url":"https:\/\/jgf.org.za\/af\/wie-was-jakes-gerwel\/","og:image":"https:\/\/jgf.org.za\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/JGF_2023OB.png","og:image:secure_url":"https:\/\/jgf.org.za\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/JGF_2023OB.png","og:image:width":2155,"og:image:height":1317,"article:published_time":"2018-12-15T09:50:00+00:00","article:modified_time":"2025-08-12T08:22:21+00:00","article:publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/JakesGerwelFoundation\/","twitter:card":"summary_large_image","twitter:title":"Wie was Jakes Gerwel? - Die Jakes Gerwel Stigting","twitter:description":"Gert Johannes Gerwel, better known as Jakes Gerwel, was born on the farm Malvern, 64 km from Somerset East in the Eastern Cape, on 18 January 1946. This farm is situated 27 km from the Kommadagga Railway Station and 6 km from the farm school Bracefield Primary where Gerwel, his six brothers and three sisters started their education.","twitter:image":"https:\/\/jgf.org.za\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/logo-vir-nuusbrief.png"},"aioseo_meta_data":{"post_id":"794","title":null,"description":null,"keywords":null,"keyphrases":{"focus":{"keyphrase":"","score":0,"analysis":{"keyphraseInTitle":{"score":0,"maxScore":9,"error":1}}},"additional":[]},"primary_term":null,"canonical_url":null,"og_title":null,"og_description":null,"og_object_type":"default","og_image_type":"default","og_image_url":null,"og_image_width":null,"og_image_height":null,"og_image_custom_url":null,"og_image_custom_fields":null,"og_video":"","og_custom_url":null,"og_article_section":null,"og_article_tags":null,"twitter_use_og":false,"twitter_card":"default","twitter_image_type":"default","twitter_image_url":null,"twitter_image_custom_url":null,"twitter_image_custom_fields":null,"twitter_title":null,"twitter_description":null,"schema":{"blockGraphs":[],"customGraphs":[],"default":{"data":{"Article":[],"Course":[],"Dataset":[],"FAQPage":[],"Movie":[],"Person":[],"Product":[],"ProductReview":[],"Car":[],"Recipe":[],"Service":[],"SoftwareApplication":[],"WebPage":[]},"graphName":"WebPage","isEnabled":true},"graphs":[]},"schema_type":"default","schema_type_options":null,"pillar_content":false,"robots_default":true,"robots_noindex":false,"robots_noarchive":false,"robots_nosnippet":false,"robots_nofollow":false,"robots_noimageindex":false,"robots_noodp":false,"robots_notranslate":false,"robots_max_snippet":"-1","robots_max_videopreview":"-1","robots_max_imagepreview":"large","priority":null,"frequency":"default","local_seo":null,"breadcrumb_settings":null,"limit_modified_date":false,"ai":null,"created":"2024-03-10 18:58:31","updated":"2025-10-21 22:43:40","focus_keyword":null,"additional_keywords":null,"truseo_locale":null,"seo_analyzer_scan_date":null},"aioseo_breadcrumb":"<div class=\"aioseo-breadcrumbs\"><span class=\"aioseo-breadcrumb\">\n\t\t\t<a href=\"https:\/\/jgf.org.za\/af\/\" title=\"Home\">Home<\/a>\n\t\t<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb-separator\">\u00bb<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb\">\n\t\t\tWie was Jakes Gerwel?\n\t\t<\/span><\/div>","aioseo_breadcrumb_json":[{"label":"Home","link":"https:\/\/jgf.org.za\/af\/"},{"label":"Wie was Jakes Gerwel?","link":"https:\/\/jgf.org.za\/af\/wie-was-jakes-gerwel\/"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jgf.org.za\/af\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/794","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jgf.org.za\/af\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jgf.org.za\/af\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jgf.org.za\/af\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jgf.org.za\/af\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=794"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/jgf.org.za\/af\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/794\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22607,"href":"https:\/\/jgf.org.za\/af\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/794\/revisions\/22607"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jgf.org.za\/af\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=794"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}